Verinin seyahat hızını dört ana şey belirler: bağlantı türü (fiber, kablo, 4G, 5G), sahip olduğun bant genişliği, yoldaki gecikme ve ağın ne kadar yoğun olduğu. Sinyalin kendisi neredeyse ışık hızında ilerler. "Yavaş" ya da "hızlı" diye hissettiğin şey hemen her zaman bu dördünden biridir.
Aşağıda her faktörü sade bir dille anlatıyoruz, günlük uygulamaların gerçekte ne kadar hıza ihtiyaç duyduğunu gösteriyoruz ve yurt dışında telefonun yavaşladığında işine yarayacak ipuçları veriyoruz.
Veri gerçekte ne kadar hızlı yol alır?
İnsanların karıştırdığı iki farklı "hız" var. Biri sinyalin ne kadar hızlı ilerlediği. Diğeri saniyede ne kadar verinin ulaştığı.
- Sinyal hızı. Işık boşlukta saniyede 299.792.458 metre yol alır (NIST). Fiber optik kabloda daha yavaştır, saniyede yaklaşık 200.000 km, çünkü cam ışığı yavaşlatır (ADTRAN). Bu, her kilometre için yaklaşık 5 mikrosaniye gecikme demektir.
- Veri hızı. Her saniye kaç bitin ulaştığıdır ve saniyede megabit (Mbps) veya saniyede gigabit (Gbps) olarak ölçülür. İnternet paketinin ve hız testlerinin bahsettiği sayı budur.
Yani tek başına mesafe nadiren sorundur. Bir sinyal bir kıtayı saniyenin çok küçük bir kesrinde geçebilir. Yavaş açılan sayfaların sebebi genelde dar bir bağlantı, kalabalık bir ağ veya zayıf bir sinyaldir.
Verinin seyahat hızını ne belirler?
1. Bağlantı türü
Bağlantı türü, ulaşabileceğin en yüksek hızı belirler.
- Fiber optik: Veri, cam lifler içinde ışık darbeleri olarak ilerler. En yüksek hızları ve düşük gecikmeyi sunar.
- Kablo (koaksiyel): Hızlıdır ama hat komşularınla paylaşılır, bu yüzden yoğun saatlerde yavaşlayabilir.
- DSL (telefon hattı): Genelde daha yavaştır ve santralden uzaklaştıkça hız düşer.
- Uydu: Sinyalin gideceği yol uzun olduğu için gecikme daha yüksektir. Alçak yörüngedeki sistemler bunu azaltır.
- Mobil (4G ve 5G): Telefonunla baz istasyonu arasındaki radyo dalgalarıdır. Hız; nesle, frekans bandına ve sinyale bağlıdır.
ITU, 5G için minimum hedefi 20 Gbit/s indirme ve 10 Gbit/s yükleme olarak belirledi, ama bu sadece ideal koşullardaki tepe hızdır (ITU-R M.2410). Telefonunda gördüğün gerçek hızlar çok daha düşüktür. 4G ile 5G arasındaki fark rehberimiz (İngilizce) neler bekleyebileceğini anlatıyor.
2. Bant genişliği
Bant genişliği, bağlantının saniyede taşıyabileceği en fazla veri miktarıdır. Bunu bir otoyoldaki şerit sayısı gibi düşün. Şerit sayısı arttıkça aynı anda daha fazla veri geçer. En çok büyük dosya indirirken, 4K izlerken veya bağlantıyı birkaç cihazla paylaşırken önemlidir.
3. Gecikme
Gecikme (ya da "ping"), küçük bir veri paketinin hedefine ulaşması için gereken süredir ve milisaniye (ms) cinsinden ölçülür. Sunucuya olan mesafeye ve yoldaki yönlendirici sayısına bağlıdır. Görüntülü görüşmeler, çevrim içi oyunlar ve canlı olan her şey gibi gerçek zamanlı işlerde düşük gecikme önemlidir. ITU'nun 5G'nin radyo kısmı için minimum gecikme hedefi, ideal koşullarda 4 ms'dir (özel kullanımlar için 1 ms) (ITU-R M.2410).
4. Ağ yoğunluğu ve hız sınırları
Aynı baz istasyonunu veya kablo hattını aynı anda çok kişi kullandığında herkese düşen pay küçülür. Hızların akşamları, stadyumlarda, havalimanlarında ve festivallerde sık sık düşmesinin sebebi budur. Bazı paketler, kotanı doldurduğunda hızını da düşürür ya da belirli trafik türlerini sınırlar. Bunun senin için geçerli olup olmadığını paketinin ayrıntıları veya operatörünün koşulları gösterir.
5. Sinyalin, cihazın ve çevren
Duvarlar, katlar ve baz istasyonuna ya da modeme olan uzaklık sinyali zayıflatır. Eski bir telefon veya modem en yeni standartları desteklemeyebilir, bu yüzden sunulan hızın tamamını kullanamaz. Tam sinyal çubukları sadece sinyal gücünü gösterir, ağın ne kadar yoğun olduğunu değil. İki bağlantının nasıl davrandığını görmek için Wi-Fi ile hücresel veri arasındaki fark rehberimize (İngilizce) göz at.
Veri hızı nasıl ölçülür?
Çoğu soruyu üç terim karşılar:
- Bant genişliği veya veri hızı: saniyede ne kadar veri taşındığı, Mbps veya Gbps cinsinden.
- Gecikme: bekleme süresi, ms cinsinden.
- İndirme ve yükleme hızı: cihazına gelen veri ve cihazından giden veri. Görüntülü görüşmeler ve dosya yüklemeleri iyi bir yükleme hızı da ister.
Kafa karıştıran bir ayrıntı: hızlar megabit (Mb), dosya boyutları ise megabayt (MB) olarak gösterilir. Bir bayt 8 bittir, yani 100 Mbps'lik bir bağlantı en iyi ihtimalle saniyede yaklaşık 12,5 MB taşır.
Kendi bağlantını ölçmek istersen, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nun (BTK) Android ve iOS için sunduğu resmi BTK Hız Testi uygulamasını kullanabilirsin.
Ne kadar hıza ihtiyacın var?
Çoğu kişinin sandığından daha az. Bunlar, hizmetlerin kendilerinin yayımladığı rakamlar:
- Netflix: HD (720p) için 3 Mbps, Full HD (1080p) için 5 Mbps ve 4K için 15 Mbps (Netflix Yardım Merkezi).
- YouTube: 720p için yaklaşık 2,5 Mbps, 1080p için 5 Mbps ve 4K için 20 Mbps (YouTube Yardım).
- Zoom: 720p bire bir görüntülü görüşme için 1,2 Mbps, 1080p için 3,8 Mbps yükleme ve 3,0 Mbps indirme (Zoom).
Bir bağlantıyı birkaç kişi veya cihaz paylaşıyorsa bu rakamları topla. Bu işlerin ne kadar veri harcadığını görmek için iPhone'da veri kullanımını kontrol etme yazımızı oku.
Seyahat ederken mobil verim neden yavaş?
Yurt dışındayken hızını bağlandığın yerel ağ belirler ve aynı faktörler geçerlidir. Telefonun yoğun bir baz istasyonuna, zayıf kapsama alanına ya da 5G beklerken 4G'ye bağlanmış olabilir. Seyahat eSIM'i fiziği değiştirmez, ama gittiğin ülkenin yerel ağlarını kullanan bir paket seçebilir ve kendi hattını veri dolaşımının (roaming) dışında tutabilirsin.
Şu adımları sırayla dene:
- Sinyal türüne bak. Ekranın üst kısmında 4G, LTE veya 5G yazısını ara. Sadece 3G görüyorsan ya da veri yoksa pencere kenarı gibi daha iyi bir yere geç.
- Uçak modunu on saniyeliğine açıp kapat, telefonun ağa yeniden bağlansın. Uçak modu rehberimiz nasıl yapılacağını gösteriyor.
- Veri paketini kontrol et. Hâlâ verin kaldığından ve mobil veri için doğru hattın seçili olduğundan emin ol. Hücresel verinin nasıl çalıştığına (İngilizce) göz at.
- Başka bir ağda veya başka bir saatte dene. Sadece kalabalık bir yerde yavaşsa sebep büyük ihtimalle ağ yoğunluğudur.
- Hâlâ olmuyor mu? Mobil veri sorunları ve çözümleri listemizi (İngilizce) adım adım uygula.
Amerika Birleşik Devletleri'ne gidiyorsan, yalnızca veri içeren bir eSIM ile veri dolaşımı (roaming) ücreti ödemeden indiğin anda internete bağlanırsın. Seyahatine uyan veri miktarını seç. Seçerken yardım için eSIM veri paketleri rehberimizi (İngilizce) oku.
Amerika Birleşik Devletleri için yalnızca veri paketleri · 10 GB, 20 GB veya 50 GB · Başka bir yere mi gidiyorsun? Gideceğin ülkeyi bul
Sıkça Sorulan Sorular
Verinin seyahat hızını ne belirler?
Bağlantı türü, bant genişliği, gecikme ve ağdaki yoğunluk. Özellikle mobilde sinyal gücün ve cihazın da önemlidir.
Veri internette ne kadar hızlı yol alır?
Sinyal neredeyse ışık hızında ilerler: fiber optik kabloda saniyede yaklaşık 200.000 km. Senin hissettiğin hız (Mbps) ise bağlantına ve ağın ne kadar yoğun olduğuna bağlıdır.
İnternet servis sağlayıcına giden ve gelen verinin hızı neyle ölçülür?
Saniyedeki bit sayısıyla, genelde saniyede megabit (Mbps) veya saniyede gigabit (Gbps) olarak. Buna veri hızı veya bant genişliği denir.
Bant genişliği ile gecikme arasındaki fark nedir?
Bant genişliği saniyede ne kadar veri taşınabildiğidir. Gecikme ise tek bir veri parçasının ne kadar sürede ulaştığıdır. Bant genişliğin yüksek olsa bile gecikme yüksekse takılma hissedebilirsin.
Telefonum tam çekmesine rağmen neden yavaş?
Çubuklar sinyal gücünü gösterir, ağın yükünü veya kalitesini değil. Yoğun bir baz istasyonu, zayıf bir yükleme yolu ya da hız sınırı olan bir paket, güçlü sinyalde bile seni yavaşlatabilir.
Bir web sitesi neden yavaşken diğerleri hızlı?
Sorun, aşırı yüklenmiş bir sunucu gibi sitenin tarafında ya da siteye giden yolda olabilir. Diğer siteler sorunsuz açılıyorsa sebep büyük ihtimalle senin bağlantın değildir.
Cihazım veri hızını etkiler mi?
Evet. En yeni standartları desteklemeyen bir telefon, dizüstü bilgisayar veya modem, hızlı bir ağın tüm hızını kullanamaz.
5G her zaman 4G'den hızlı mı?
Her zaman değil. 5G daha yüksek tepe hızlar ve daha düşük gecikme için tasarlandı, ama gerçek hız sinyaline, banda ve baz istasyonunu kaç kişinin paylaştığına bağlıdır. Daha fazlası için 5G SIM karta ihtiyacın var mı yazımızı (İngilizce) oku.
Wi-Fi mobil veriden daha mı hızlı?
Kendiliğinden değil. Wi-Fi hızı arkasındaki bağlantıya ve onu kaç kişinin paylaştığına bağlıdır. Kalabalık bir ortak ağ, iyi bir 4G veya 5G sinyalinden daha yavaş olabilir.
